To pytanie pada częściej niż jakiekolwiek inne i zwykle dostaje odpowiedź w postaci opinii. Poniżej próba opisania różnic tak, żeby dało się wybrać samemu — bo obie drogi mają koszty, które ujawniają się w innym miejscu.
Co dokładnie kupujesz
Kupując akcje, stajesz się współwłaścicielem konkretnej spółki. Masz prawo do jej dywidendy, do wzrostu jej wartości i do głosu na walnym zgromadzeniu. Sam decydujesz, które spółki wchodzą do portfela, i sam ponosisz skutki tego wyboru.
Kupując fundusz odwzorowujący indeks, kupujesz jednostkę uczestnictwa w koszyku setek spółek, w proporcjach wyznaczonych przez ich wielkość rynkową. Nie wybierasz, ale też nie możesz ominąć tych spółek, których nie chcesz.
Ta druga cecha bywa niedoceniana. Kilkanaście największych spółek odpowiada dziś za znaczną część wartości indeksu S&P 500, więc „inwestycja w cały rynek amerykański" jest mniej rozproszona, niż sugeruje nazwa — i mocno przechylona w stronę technologii.
Koszty
Akcje: płacisz prowizję przy każdym zakupie i sprzedaży. Trzymanie nic nie kosztuje. Koszt rośnie z liczbą transakcji, nie z czasem.
Fundusz: płacisz prowizję maklerską tak samo, a do tego roczną opłatę za zarządzanie, pobieraną wewnątrz funduszu i niewidoczną jako osobna pozycja. Przy funduszach indeksowych bywa ułamkiem procenta, ale naliczana jest co roku, niezależnie od tego, czy cokolwiek robisz.
Krzyżują się więc odwrotnie: przy częstym handlu drożej wychodzą akcje, przy długim trzymaniu — opłata funduszu. Punkt przecięcia zależy od twoich stawek.
Podatki
Tu różnica jest największa i najmniej oczywista.
Przy akcjach amerykańskich każda dywidenda jest zdarzeniem podatkowym: 15% u źródła w USA, 4% dopłaty w Polsce, wykazanie w PIT-38 — co roku, także wtedy, gdy pieniędzy nie wypłacasz.
Przy funduszach akumulacyjnych z rejestracją w Irlandii dywidendy spółek wpływają do funduszu i są w nim reinwestowane. Fundusz płaci amerykański podatek u źródła, ale u ciebie nie powstaje przychód do rozliczenia, dopóki nie sprzedasz jednostek. Rozliczenie roczne jest przez to prostsze, a podatek odroczony.
To uproszczenie — konstrukcje funduszy bywają różne, a przepisy się zmieniają. Przy realnych kwotach potwierdź stan prawny u doradcy podatkowego.
Czas i wiedza
Portfel pojedynczych spółek wymaga śledzenia: wyników kwartalnych, zmian w branży, sytuacji zadłużeniowej. Nie chodzi o codzienne patrzenie w notowania, ale o świadomość, co się dzieje w firmach, których jesteś współwłaścicielem. Przy dwudziestu spółkach to kilka godzin na kwartał.
Fundusz nie wymaga niczego poza decyzją o zakupie. To jego główna zaleta i główny koszt zarazem: nie uczysz się przy nim niczego o spółkach.
Co robi ten serwis
Opisujemy pojedyncze spółki — ich sprawozdania, wskaźniki i pułapki w ich czytaniu. Funduszy nie analizujemy, bo rządzą się inną logiką i wymagałyby innych danych.
Nie znaczy to, że uważamy jedną drogę za lepszą. Znaczy tylko, że narzędzia, które tu znajdziesz, przydają się na jednej z nich.
Zastrzeżenie
Tekst ma charakter edukacyjny i nie jest poradą inwestycyjną ani podatkową. Opisuje sytuację osoby fizycznej będącej polskim rezydentem podatkowym, inwestującej poza działalnością gospodarczą oraz poza kontami IKE i IKZE.