Czym jest kapitał początkowy

To Twoje składki sprzed 1999 roku, odtworzone przez ZUS na podstawie stażu pracy i zarobków. Bez niego emerytura liczy się wyłącznie ze składek odprowadzonych po 1998 roku.

Skąd się wziął

Do końca 1998 roku emerytura zależała głównie od stażu pracy i od zarobków z wybranych lat. Składki wpływały do wspólnego worka i nikt nie prowadził indywidualnych kont — nie było takiej potrzeby, bo wysokości świadczenia i tak się z nich nie liczyło.

Reforma z 1999 roku odwróciła tę logikę. Od tamtej pory emerytura to po prostu suma zapisanych na Twoim koncie składek, podzielona przez przewidywaną liczbę miesięcy życia na emeryturze. Powstał jednak problem: co z ludźmi, którzy przepracowali dwadzieścia czy trzydzieści lat w starym systemie i nie mieli na koncie ani złotówki?

Odpowiedzią jest kapitał początkowy. ZUS liczy hipotetyczną emeryturę, jaka przysługiwałaby na 31 grudnia 1998 r. według starych zasad, i mnoży ją przez 209 miesięcy — tyle wynosiło wtedy średnie dalsze trwanie życia osoby sześćdziesięciodwuletniej. Wynik zapisuje na koncie jako kwotę startową.

Kogo dotyczy

ZUS ustali kapitał początkowy, jeżeli urodziłeś się po 1948 roku i przed 1999 rokiem byłeś zatrudniony albo sam opłacałeś składki na ubezpieczenie społeczne.

Osoby urodzone przed 1949 rokiem też mogą go otrzymać, ale tylko po spełnieniu dodatkowych warunków — między innymi gdy o emeryturę wystąpiły po 2008 roku i wybrały obliczenie według nowych zasad.

Dlaczego nie warto czekać

Jeżeli nie złożysz wniosku wcześniej, ZUS policzy kapitał dopiero przy wniosku o emeryturę. Problem w tym, że do wyliczenia potrzebne są dokumenty sprzed 1999 roku, a zakłady pracy są likwidowane i przekształcane. Im później zaczniesz szukać, tym mniej jest do znalezienia.

Wniosek o ponowne ustalenie kapitału można złożyć w każdym czasie — także po przyznaniu emerytury — jeżeli znajdziesz dokumenty, których wcześniej nie było.

Od czego zależy wysokość

Wbrew intuicji nie chodzi o to, ile zarabiałeś w złotówkach. Liczy się relacja Twoich zarobków do przeciętnego wynagrodzenia w danym roku. Ktoś, kto w 1985 roku zarabiał dwa razy więcej niż przeciętnie, ma taki sam wskaźnik jak ktoś, kto osiągnął to samo w 1995 roku — mimo że kwoty różnią się o cztery rzędy wielkości.

Drugi czynnik to długość okresów: składkowych liczonych po 1,3% podstawy za rok i nieskładkowych po 0,7%. Trzeci — wiek i staż na koniec 1998 roku, które wchodzą do współczynnika obniżającego część socjalną. Im bliżej wieku emerytalnego byłeś w 1998 roku, tym wyższa ta część.

Wreszcie: podstawę ustala się nie z całego życia zawodowego, tylko z dziesięciu kolejnych albo dwudziestu dowolnie wybranych lat sprzed 1999 roku. To ma praktyczną konsekwencję, o której mało kto mówi — dokumenty za lata spoza wybranego okna nie zmieniają wyniku ani o złotówkę.

Jakie druki złożyć

Wniosek EKP można złożyć elektronicznie przez eZUS. Pozostałe dokumenty trzeba dostarczyć do placówki albo wysłać pocztą — w oryginale albo w kopii poświadczonej notarialnie.

Czego szukać w domu

• świadectwa pracy i umowy o pracę,
• legitymacja ubezpieczeniowa z wpisami o zatrudnieniu i zarobkach,
• zaświadczenia o zarobkach wystawione przez pracodawcę,
• książeczka wojskowa,
• dyplom ukończenia studiów z podanym programowym wymiarem nauki,
• odpisy aktów urodzenia dzieci, jeżeli był urlop wychowawczy.

Jeżeli nie masz dokumentów o zarobkach

Gdy udowodnisz sam fakt zatrudnienia, ale nie masz zaświadczeń o wysokości płacy, ZUS przyjmie za tamten okres wynagrodzenie minimalne obowiązujące w tamtych latach — proporcjonalnie do okresu i wymiaru etatu.

To zawsze zaniża wynik, bo minimalne stanowiło wtedy około jednej trzeciej przeciętnego wynagrodzenia. Dlatego warto szukać dokumentów — choć, jak pokazują obliczenia, zwykle znaczenie ma tylko kilka konkretnych lat.

Masz już decyzję?

Kwota w decyzji jest ustalona na 1 stycznia 1999 r. i od tamtej pory była waloryzowana co roku, więc dziś jest wielokrotnie wyższa. Policz dzisiejszą wartość.